Kemençe Hakkında » Trabzon Bilgi - Trabzon Bilgi
FLAŞ HABER
Trabzon Bilgi

Kemençe Hakkında

Kemençe Hakkında

KEMENÇE

Eski Türk kemençesinin Türkçe’mizdeki adı IKLIĞ yani OKLU KOPUZ’ dur. Yenisey Türklerinde ıyıl, lık, Altay Türklerinde “İkili”, Anadolu’da “Iklık-Iğlık” benzer biçimde adlarla kemençenin varlığı vurgulanmaktadır. Ayrıca Çin’de Türklerden gitme, Afganistan’da ve Türkistan’da Türkmen, Özbek ve Kırgızlarda kemençenin ismi KIYAK-GIÇAK’tır.

Karadeniz kemençesinin nereden ve ne vakit geldiği belli değildir. 18. Yüzyılda batı dans hocalarının elinde Peşet dedikleri cep kemençeleri görülmüştür. Evliya Çelebi Eyüp oyuncakçılarının küçük kemençelerinden bahseder. Emel Heresti, kemençenin Macaristan’a Anadoludan geldiğini bilmekle beraber Macar ana yurdundan gelmişliği üstünde haklı olarak durmuştur. Macar tarihçisi S. Takats, yaylı Türk sazlarının Türkiye’den Macaristan’a geldiğine inanmıştır. Gerçek olan şudur ki yaylı sazların Avrupa’ya Asya’dan geldiği, tarihinin Hunlar’a kadar uzandığı ve Anadolu’ya Oğuzlardan geçişidir.

Horon nasıl ancak bir eğlence demek değilse, Kemençe de bir eğlence cihazı değil, Türk Halk bilimi adına konuşan bir ağızdır. Kemençe Karadeniz insanının tercümanıdır.

Karadeniz bölgesinde Ordu, Giresun-Trabzon ve Rize illeri içinde görülmektedir. Rize’nin Pazar kazasından itibaren yerini Tulum-Zurna’ya bırakır.

Kemençe başlı başına bir sanat ve fazlaca zor bir çalgıdır. Ayakta ve oturularak çalınır. Yörenin oyununa ve türküsüne uymak için oldukca seri parmak, kol ve bilek hareketi isteyen bir çalgıdır.

Kemençe’nin en önemli özelliği iki sesli çalınmasıdır. Bu da yayı iki tele birden sürterek ve bir parmağı iki telin üzerine basmak suretiyle olur. Melodiye göre dörtlü, altılı, yedili ve daha başka aralıklarda kullanılır. Normal akord’lu, (Re-La-Mi) bir kemençede “Re” teli üstünde bir melodi çalarken çoğu zaman “La” teli açık olarak kullanılır. Telden tele geçişler yayla değil, baş kısmın bilek hareketiyle çevrilmesi suretiyle yapılır.

Kemençenin üç teli vardır. Dört ses aralığı ile akort edilir. İnce tele zil ismi verilir. 0.25 mm. çapında çelik tel kullanılır. İkinci tel önceleri bağırsaktan yapılırdı ve buna sağır tel ismi verilir. Şimdilerde 0.30 mm çapında çelik tel kullanılır. Üçüncü bam teli olarak bilinir ve sırma teldendir.

Kemençede görülen akord çeşitleri, ince telden kalın tele doğru 

Normal Düzen                  Tulum Düzeni                   Köçek Düzeni

Re     La       Mi                 La     Re        La               Sol #   Fa #   Do #

 

KEMENÇENİN YAPISI

55-60 santimetre. Uzunluğunda, 3 santimetre. Yüksekliğinde, eni sap kısmına yakın yerde 6 santimetre. Baş kısmında 9 cm.Dir. Gövdesi ardıç, dut, dişbudak, sarmaşık ve erik ağacından içi oyularak yapılır. Gövde üstüne yapıştırılan kapak yörede sakız ağacı olarak bilinen çam ağacından yapılmaktadır. Ağaç dik olarak 2-3 mm kalınlığında dilimlenir. Elde edilen kapak (Hartama) ılık suda bir süre bekletildikten sonra yuvarlak bir boruya bağlanarak üç gün bekletilir. Hartama üstündeki damarların birbirine yakın olması istenir. Bu kemençe sesinin güzel ve tok çıkması içindir.

Kapak üstünde birbirine paralel 5-6 santimetre uzunluğunda iki oluk vardır. Kapağın içerisinden (iki oluk arası) gövdeyi birbirine bağlayan sesin daha iyi çıkması ve kapağın içeriye çökmesini önleyen can direği vardır.

Yay 55 cm uzunlukta abanoz, gül ve fındık çubuğundan yapılır. Atın kuyruk kısmındaki kıllardan oluşan yaya, sürtünmeyi arttırmak için reçine sürülür.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Scroll Up